Kültür: Kültür, Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlük’ünde “Tarihsel, toplumsal gelişme süreci içinde yaratılan bütün maddi ve manevi değerler ile bunları yaratmada, sonraki nesillere iletmede kullanılan, insanın doğal ve toplumsal çevresine egemenliğinin ölçüsünü gösteren araçların bütünü” olarak tanımlanmıştır. Google ise bu kavramı daha geniş bir çerçeve koymuştur ve “bir toplumun duyuş ve düşünüş birliğini oluşturan, gelenek durumundaki her türlü yaşayışı” kültürden saymıştır. Bu tanım İngilizce’deki “culture” kelimesinin Oxford sözlük tanımına daha yakındır. İlk tanım ise toplumun yaşam biçimini içine almaması ve kültüre bir değer şartı koymasıyla Almanca’daki “kultur” kavramına daha yakındır. Günümüzde kültür kelimesi bu iki tanımın dışında bir kişinin eğitim ve bilgi seviyesini ifade etmekte de kullanılır. Bu anlamıyla bir kimseye kültürlü demek onun okumuş, bilgili ve fikirsel açıdan zengin olduğuna işaret etmektedir.
Üst KültürÜst: kültür ya da diyer adıyla yüksek kültür bir toplumun tamamı tarafından bilinen değer, eser ve figürlere verilen addır. Adeta kanonlaşmış bu değerler insaların hayatının büyük bir kısmını etkiler ve düşüncelerinin oluşmasında büyük rol oynar. Öte yandan bu ögelerin üst kültüre dahil olamları, insanların hayatlarında bu ögelere maruz kalmasıyla gerçekleşir. Bu doğasından dolayı üst kültür çevredeki değişiklilere göre nesilden nesile değişiklik gösterebilir.Sait Faik Abasıyanık’ın hikayelerindeki Türk kültürünü üst kültüre bir örnek olarak gösterebiliriz.
Alt Kültür: Alt kültür, bir üst kültürün içinde yaşayan birazınlığın üst kültürden tam olarak kopmamak kaydıyla faklılaşması sonucu ortaya çıkan yeni kültürdür. Alt kültürler yeni bir üst kültür oluşturmaya yetecek büyüklükte olmayan ve tolumun tamamını etkilemeyen değişiklikler sayesinde oluşur.Sevgili Arsız Ölüm kitabında Aktaş ailesinin temsil ettiği taşralı kültürü Türk kültürünün bir alt kültürüdür.
Kültürleme:Kültürleme bireyin içinde bulunduğu kültür tarafından doğumundan ölümüne kadar yoğurulmasını kast eder. Eğitim bunun en bariz örneklerindendir ama kültürleme çok daha geniş bir alanı kaplar.Esir Şehrin İnsanları romanında Kamil Nermin’i nasıl eğitemediği konsunda yakınmıştır. Nermin hayatı boyunca Avrupa’da ve üst sınıftan bir ailede yaşadığından dolayı kendisinde vatan duygusu oluşmamıştır. Bu nedenle de Kamil’in davasında niçin bu kadar ısrar ettiğini anlayamamıştır.
Kültürleşme: Kültürleşme kavramı iki farklı kültürün etkileşmesini tanımlar. Bu doğal etkileşim sonucunda iki kültür de değişmiş olur.Buna örnek olarak Sevgili Arsız Ölüm’de etkileşime giren şehir kültürü ve taşra kültürünü verebiliriz. Aktaş ailesi taşralı kimliğini kaybetmeden şehirde yaşamanın getirdiği bazı gereksinimlere uyum sağlamışlardır.
Kültürel Yayılma: Kültürel yayılma olarak tanımladığımız olgu bir kültürün her hangi bir ögesinin diğer kültürlere yayılmasıdır. Bu ögelerin yayılması için iki kültürün doğrudan temas halinde olmalarına gerek yoktur. Tüccar ve göçmenler gibi grupların ögeleri taşımasıyla da bu ögeler ulaştığı kültür tarafından benimsenbilir. Varolmayan Şövalye kitabında Carlomagno’nun ordusu hristiyan askerlerden oluşmaktadır. Hristiyanlık Filistinde doğmasına rağmen zaman içerisinde bütün Avrupa’ya yayılmıştır.
Kültürel Gecikme: Kültürel gecikme, kültürü oluşturan maddi ögelerin hızlı değişimine manevi ögelerin uyum sağlayamaması ve sonuç olarak maddiyat ve maneviyat arasında bir çatışma meydana gelmesidir. Bu olgunun oluşumuna katkı sağlayan olaylar savaş, kriz ve göç gibi ani gelişmelerdir. Önemli bir nokta ise bu gecikmeyle günümüzde geçmişe oranla daha sık karşılaşılmasıdır.Daryuş Şayegan, Batı Karşısında Asya kitabında Doğu kültürlerinin zamanın sorunlarına çözüm bulamadığından bahseder. Bu da kültürel gecikmeye bir örnektir.
Kültürel Şok: Kültürel şok, yukarıda değindiğimiz kültür gecikmesine çok benzemektedir. Kültürel şok da maddiyat ve maneviyat arasındaki uyuşmazlığa bağlıdır. Aradaki fark ise kişinin çevresinin değişmesi yerine kişinin başka bir kültürün hakim olduğu bir yere gitmesi yani göç etmesidir.Sevgili Arsız Ölüm kitabında Aktaş ailesinın köyden şehre göç etmeleriyle yaşadıkları kültür şoku konu alınmıştır. Şehirde geçimlerini sağlamakta zorlanmış ve sonuç olarak da aile içinde huzursuzluklar oluşmuştur.
Kültürel Emperyalizm: Kültürel emperyalizm, bir kültürün kendi değerlerini başka bir kültüre dayatması olgusuna verilen addır. Böyle bir girişimde bulunması için bir kültürün diğer kültürden daha üstün olduğu fikrini benimsemiş olması gerekir. Cemil Meriç bu olguya Bu Ülke kitabında batılılaşma üzerinden değinmiştir. Batı hayranlığıyla kullanılmaya başlanan ideolojilerin Türkiye’nin kültür ögeleriyle hiçbir şekilde uyuşmadığını ve bu toplum için hiç bir şey ifade etmediğini savunur.
Kültürel Asimilasyon:Kültürel asimilasyon, bir kültürün içindeki bir azınlığı kendine benzeterek bu azınlığı yok etmesidir. Bu toplum tarafından kendiliğinden gerçekleştirilebilen bir süreç olduğu gibi planlı bir şekilde de devletler tarafından da uygulanabilir. Kendi kültürünü yaymak açısından kültürel emperyalizmle de benzeşmektedir.Yukarıda kültürleşmeye verdiğim Sevgili Arsız Ölüm örneği buraya da uymaktadır. Her ne kadar Aktaş ailesi taşralı kimliklerini tamamen bırakmadıysalar da, şehir kültürünün yabancıları sevmediği ve onları asimile etmeye uğraştığı aşikardır.
Kültürel Yozlaşma: Kültürel yozlaşma, yukarıda değindiğimiz kültürel gecikme kavramışla yakından ilintilidir ve bir kültürün kendi ana ögelerinden bazılarını yabancı bir kültürün ögeleriyle değiştirmesine verilen addır. Bu olgunun temelinde bir kültürün üstünlüğü fikrinin hem o kültürde hem de yozlaşan kültürde olması yer alır. Emperyalist devletlerin güçlenmesi ve dünyanın globalleşmeye başlamasıyla bu tür fikirler ekonomik olarak geride kalan devletlerde ilgi görmeye başlamışlardır.Cemil Meriç’in Bu Ülke kitabında “izm’ler” hakkında söyledileri de bunların Türk toplumunun özüyle bağlantılı olmadığı yönündedir. Bu nedenle toplumun sorunlarını çözmekte kullanılmasının manasız olduğunu anlatır.
Eyes' feast 